logo box 450x250 historie dba67b

Kleine Monumenten

Kapel aan de Kaak

Kapel aan de Kaak

De kapel staat in Oud-Elsloo op de kruising van de Dorpstraat, Raadhuisstraat en Kaakstraat, allemaal klinkerstraten. Het is een veldbrandstenen kapel met opvallende topgevel en een met leien gedekt zadeldak. Een fraaie bloembak accentueert de kapel in de daarvoor geschikte jaargetijden.

Kaakkapel03

Bouwgeschiedenis
Het kapelletje dateert al van de eerste helft van de 19e eeuw. Ze herbergde vroeger een kruis uit die tijd. Dat kruis werd echter in 1968 gestolen en later vernield teruggevonden op de Slakberg. Daarna hebben verschillende beelden de kapel gesierd. In 1995 stond er bijvoorbeeld een H. Hartbeeld. Tot oktober 2008 stond er een Lourdesbeeld op het altaar. Nu hangt er een kruis. Zie verder onderstaande geschiedenis van Guus Peters.

De kapel aan de Kaak
Op het punt waar de Dorpstraat zich splitst in de Raadhuisstraat ('t Strötje, in oorsprong de veedrift naar de Graetheide) en de Kaakstraat (in oorsprong de weg naar Catsop en Maastricht) staat een kapel. Deze kapel bevat nu een Mariabeeld, maar heeft in oorsprong een eeuwenoud kruisbeeld gehuisvest. Dit laatste werd door vandalen in de '70 jaren op de trappen van de Slakberg kapot gegooid. Een kwalijke daad. Het huidige Maria beeld is in bruikleen van de St. Augustinusparochie. Het kapelletje wordt onderhouden en verzorgt door Buurtvereniging "'t Dörp".

kaakkapel04

De omgeving van de kapel heet "Aan de Kaak" een naam die al eeuwen geleden de aanduiding was voor de huizen rond dit punt. De kaak zelf was een schandpaal die op de plaats van de kapel heeft gestaan. Tot de komst van de Fransen in 1795 is Elsloo een zelfstandig mini staatje, een vrije Rijksheerlijkheid. Dat betekent dat de kasteelheer alleen verantwoording hoefde af te leggen aan de Duitse keizer. Ook heeft de kasteelheer het recht van hoge en lage justitie, dat wil zeggen dat hij ook alle straffen kon opleggen tot de doodstraf toe. Een van de straffen die gegeven kon worden was het vastbinden aan de kaak. Aan de kaak stellen dus. Zo weten we dat aan deze paal dieven werden vastgebonden met de gestolen waar om hun nek. Dit tot hun schande.

De komst van de Fransen betekend ook het einde van de vrije Rijksheerlijkheid en dus ook aan van de lokale justitie. De gehate kaak wordt verboden en opgeruimd. De ouderdom van de kapel gaat dus niet verder terug dan de Franse overheersing. Aangezien de Fransen in eerste instantie het nieuw oprichten van wegkruizen en kapellen niet toestonden en gezien de bouwstijl, vermoeden we dat de kapel na de Franse overheersing gebouwd is (op de kadasterkaart van 1817 komt ze nog niet voor). De kapel bleef op dit punt niet alleen. In de '20-er jaren van de vorige eeuw plaatste de gemeente Elsloo de nog bestaande waterpomp achter de kapel.

Samenstelling: Guus Peters Streekmuseum de Schippersbeurs, 25 oktober 2004

kaakkapel05 

Opvallend is de topgevel met een fraai mergelstenen kruis erop en aan weerszijden een pinakel, eveneens van mergel en eindigend in een bloem. De spitsbogige opening wordt gesloten door een ijzeren hek met daarachter plexiglas als extra bescherming tegen baldadigheid. Boven de ingang is een viekante mergelsteen aangebracht met een vierpas-versiering.

kaakkapel06

Foto: Guus Peters, oktober 2008

De wanden van het interieur zijn grotendeels wit geschilderd. Op het altaar stond tot oktober 2008 een beeld van O.L. Vrouw van Lourdes. Sinds 12 okrober 2008 is dat beeld vervangen door een kruis (zie tekst bij Geschiedenis).

De kapel is ook beschreven in: 't Kapelke... Kapellen langs velden en wegen in Zuid-Limburg / Vera Hamers - Kempen Uitgevers, 1999. ISBN 9066571012

 


Het 'Wonjerkruus oet ut Dörp'

Het kruis is afkomstig uit de familie Everaers te Elsloo. Het is waarschijnlijk een kruis dat bij een begrafenis op de kist werd gelegd. Het behoorde toe aan 'opa' Chris Everaers. Na zijn overlijden in 1974 (95 jaar oud) bleef het kruis aan zijn dochter Maike Everaers (Stationstraat 79). Bij de verdeling van de bezittingen na de dood van Maike, werd het kruis toebedeeld aan Jo Everaers, zoon van haar broer Jan. Jo Eveaers is getrouwd met Marieke Vranken.

Het kruis werd toen overgebracht naar hun eeuwenoude huis, Dorpstraat 31 te Elsloo en werd op de eerste verdieping op de overloop aan de muur gehangen. Jo was erg gehecht aan dit erfstuk uit zijn familie. Toen de overloop een verfbeurt kreeg, werd het kruis afgepakt en op de zolder tegen de schoorsteen aan gezet. Hier bleef het kruis jarenlang staan. 

Op 27 november 2004 brak plotseling brand uit in de schoorsteen. Boven in de nok van het huis stak echter een balk door tot in het rookkanaal, deze raakte in brand en het vuur vond via de balk een weg naar de zolder. Binnen 3 kwartier stond de hele zolder in lichterlaaie. Alles wat zich op zolder bevond, zelfs koperen en tinnen voorwerpen werd door het vuur verteerd. Ook de plankenvloer en onderliggende balkenlaag brandden weg. Nadat de brand geblust was, kwamen er medewerkers van een firma om alles wat verbrand was te ruimen.

kaakkapel02

Enkele dagen na de brand waren de mensen van die firma boven aan het ruimen, terwijl Jo onder in zijn ongeschonden gebleven keuken aan tafel zat. Plots kwamen de 5 medewerkers de keuken binnen. Ze waren lijkbleek van schrik. Bij zich droegen ze het kruis. Ze verklaarden dat ze bij het ruimen het kruis, in de verder geheel verbrande massa voor de schoorsteen, geheel ongeschonden hadden aangetroffen. Terwijl alles er omheen verbrand was. Het was het enige voorwerp van de hele zolder dat niet door het vuur verteerd was. Ze hadden er allen kippenvel van gekregen en hadden de vondst van het kruis als eng ervaren. Ze waren dusdanig onder de indruk dat er die dag van werken niets meer is gekomen en zijn van lieverlee naar huis gegaan. 

Jo heeft toen het kruis wat afgeveegd en op de schoorsteenmantel in de woonkamer gezet. Marieke heeft later het kruis nog gepoetst. Lichte roetresten zijn toen afgepoetst. Aan het korpus kan men nog enkele scheurtjes in de armen zien die door de hitte veroorzaakt kunnen zijn. Voor de rest is het hout van het kruis en het metalen corpus geheel ongeschonden. Vanaf de schoorsteenmantel is het kruis overgebracht op een speciaal vervaardigd groter kruis om te dienen als kruis in de kapel Aan de Kaak in de oude dorpskern van Elsloo.

Opgetekend uit de mond van Jo Everaers en Marieke Vranken op 09-11-2008

Laat reactieformulier zien