logo box 450x250 historie dba67b

Kleine Monumenten

Kleine Monumenten

Heilig Hartbeelden

Heilig Hartbeelden

Een reportage van Lokale Omroep Stein over de Heilig Hartbeelden in de gemeente Stein.

Winanduskapel Catsop

Winanduskapel ofwel Kapel 't Bluuske in Catsop

De kapel ligt op de T-splitsing Daalstraat - Het Einde, midden op straat in de buurtschap Catsop, bij Elsloo. Zij dateert uit 1848 en werd op de plek gebouwd die verbonden is met de legende van Winand van Meers. De kapel werd gebouwd met materialen die over waren van de bouw van de St Augustinuskerk. De kapel werd in 1984 en 1998 gerestaureerd en is een provinciaal monument.

Winanduskapel02

’t Bluuske is de naam voor de kapel van Catsop. Bluuske is een samentrekking van belhuuske (belhuisje). De kapel had namelijk een dubbelfunctie. Het was niet alleen een kapel, maar ook de drager van de alarmbel van Catsop. Bij brand en onraad werd de bel geluid en dan dienden alle weerbare mannen zich te verzamelen (er stonden hoge boetes op het niet verschijnen). De kapel is een Mariakapel en in de 16e eeuw komen we ze tegen als de “Onse lieve vrouwe Maria capelle oft beldhuysken”. We denken overigens dat de kapel altijd op dezelfde plaats heeft gestaan.

 

  Ut Bluuske aan ut Veldgaet. De combinatie kapel / alarmbel is duidelijk zichtbaar.
De kapel is een Mariakapel. Kapellen gewijd aan Maria staan vaak daar waar de hoofdtoegang tot de velden lag. 
Dit heeft te maken met Maria als symbool voor vruchtbaarheid.

De kapel staat op een kruising van drie wegen: de Dries, in het Limburgs ook wel Drees genaamd. De echte Dries van Catsop ligt verderop, een driehoekig plein met lindebomen.
In de tijd dat de droogdalen nog watervoerende dalen waren, was op dit plein een grote waterplas, de Dreespool genaamd. Deze poel was een gemeenschappelijk bezit. Men kon er de paarden en koeien laten drinken. En tevens ontmoetingsplaats van vele inwoners.
Tegenwoordig organiseren de inwoners van Catsop hier jaarlijks een zomeravondfeest en elke twee jaar een kunst- en antiekmarkt.

Winanduskapel mariabeeld

 Het Mariabeeld is uniek door haar eenvoud. Het beeld draagt afwisselend blauwe, witte of rose kledij. Altijd keurig verzorgd door de betrokken inwoners van Catsop.

Winanduskapel schilderingen

De wandschildering vertelt de legende van Winandus van Elsloo. Een aantal pelgrims, waaronder Winandus, maakt een tocht naar het Heilige Land. Na het bezoek beginnen zijn metgezellen op Paasdag met de terugreis. Winandus vond deze dag te eervol en vertrok een dag later. Een passerende ruiter zag deze haastige pelgrim en nam hem mee op zijn paard. Winandus vertelde dat hij zijn vroegere metgezellen wilde inhalen. Enkele uren later stond Winandus zeer verbaasd alweer thuis. Hij begreep niet wat er gebeurd was en de ruiter zei: "Gij hebt Onze Lieve Heer de eer gegeven die Hem toekomt" Lees hier het complete verhaal >

Binnen de kapel staat dit opschrift op de muur

Winanduskapel opschrift

 

 Deze maraikapel in Catsop staat ook uitvoerig beschreven op de website Kerkgebouwen in Limburg >

 

Kapel aan de Kaak

Kapel aan de Kaak

De kapel staat in Oud-Elsloo op de kruising van de Dorpstraat, Raadhuisstraat en Kaakstraat, allemaal klinkerstraten. Het is een veldbrandstenen kapel met opvallende topgevel en een met leien gedekt zadeldak. Een fraaie bloembak accentueert de kapel in de daarvoor geschikte jaargetijden.

Kaakkapel03

Bouwgeschiedenis
Het kapelletje dateert al van de eerste helft van de 19e eeuw. Ze herbergde vroeger een kruis uit die tijd. Dat kruis werd echter in 1968 gestolen en later vernield teruggevonden op de Slakberg. Daarna hebben verschillende beelden de kapel gesierd. In 1995 stond er bijvoorbeeld een H. Hartbeeld. Tot oktober 2008 stond er een Lourdesbeeld op het altaar. Nu hangt er een kruis. Zie verder onderstaande geschiedenis van Guus Peters.

De kapel aan de Kaak
Op het punt waar de Dorpstraat zich splitst in de Raadhuisstraat ('t Strötje, in oorsprong de veedrift naar de Graetheide) en de Kaakstraat (in oorsprong de weg naar Catsop en Maastricht) staat een kapel. Deze kapel bevat nu een Mariabeeld, maar heeft in oorsprong een eeuwenoud kruisbeeld gehuisvest. Dit laatste werd door vandalen in de '70 jaren op de trappen van de Slakberg kapot gegooid. Een kwalijke daad. Het huidige Maria beeld is in bruikleen van de St. Augustinusparochie. Het kapelletje wordt onderhouden en verzorgt door Buurtvereniging "'t Dörp".

kaakkapel04

De omgeving van de kapel heet "Aan de Kaak" een naam die al eeuwen geleden de aanduiding was voor de huizen rond dit punt. De kaak zelf was een schandpaal die op de plaats van de kapel heeft gestaan. Tot de komst van de Fransen in 1795 is Elsloo een zelfstandig mini staatje, een vrije Rijksheerlijkheid. Dat betekent dat de kasteelheer alleen verantwoording hoefde af te leggen aan de Duitse keizer. Ook heeft de kasteelheer het recht van hoge en lage justitie, dat wil zeggen dat hij ook alle straffen kon opleggen tot de doodstraf toe. Een van de straffen die gegeven kon worden was het vastbinden aan de kaak. Aan de kaak stellen dus. Zo weten we dat aan deze paal dieven werden vastgebonden met de gestolen waar om hun nek. Dit tot hun schande.

De komst van de Fransen betekend ook het einde van de vrije Rijksheerlijkheid en dus ook aan van de lokale justitie. De gehate kaak wordt verboden en opgeruimd. De ouderdom van de kapel gaat dus niet verder terug dan de Franse overheersing. Aangezien de Fransen in eerste instantie het nieuw oprichten van wegkruizen en kapellen niet toestonden en gezien de bouwstijl, vermoeden we dat de kapel na de Franse overheersing gebouwd is (op de kadasterkaart van 1817 komt ze nog niet voor). De kapel bleef op dit punt niet alleen. In de '20-er jaren van de vorige eeuw plaatste de gemeente Elsloo de nog bestaande waterpomp achter de kapel.

Samenstelling: Guus Peters Streekmuseum de Schippersbeurs, 25 oktober 2004

kaakkapel05 

Opvallend is de topgevel met een fraai mergelstenen kruis erop en aan weerszijden een pinakel, eveneens van mergel en eindigend in een bloem. De spitsbogige opening wordt gesloten door een ijzeren hek met daarachter plexiglas als extra bescherming tegen baldadigheid. Boven de ingang is een viekante mergelsteen aangebracht met een vierpas-versiering.

kaakkapel06

Foto: Guus Peters, oktober 2008

De wanden van het interieur zijn grotendeels wit geschilderd. Op het altaar stond tot oktober 2008 een beeld van O.L. Vrouw van Lourdes. Sinds 12 okrober 2008 is dat beeld vervangen door een kruis (zie tekst bij Geschiedenis).

De kapel is ook beschreven in: 't Kapelke... Kapellen langs velden en wegen in Zuid-Limburg / Vera Hamers - Kempen Uitgevers, 1999. ISBN 9066571012

 


Het 'Wonjerkruus oet ut Dörp'

Het kruis is afkomstig uit de familie Everaers te Elsloo. Het is waarschijnlijk een kruis dat bij een begrafenis op de kist werd gelegd. Het behoorde toe aan 'opa' Chris Everaers. Na zijn overlijden in 1974 (95 jaar oud) bleef het kruis aan zijn dochter Maike Everaers (Stationstraat 79). Bij de verdeling van de bezittingen na de dood van Maike, werd het kruis toebedeeld aan Jo Everaers, zoon van haar broer Jan. Jo Eveaers is getrouwd met Marieke Vranken.

Het kruis werd toen overgebracht naar hun eeuwenoude huis, Dorpstraat 31 te Elsloo en werd op de eerste verdieping op de overloop aan de muur gehangen. Jo was erg gehecht aan dit erfstuk uit zijn familie. Toen de overloop een verfbeurt kreeg, werd het kruis afgepakt en op de zolder tegen de schoorsteen aan gezet. Hier bleef het kruis jarenlang staan. 

Op 27 november 2004 brak plotseling brand uit in de schoorsteen. Boven in de nok van het huis stak echter een balk door tot in het rookkanaal, deze raakte in brand en het vuur vond via de balk een weg naar de zolder. Binnen 3 kwartier stond de hele zolder in lichterlaaie. Alles wat zich op zolder bevond, zelfs koperen en tinnen voorwerpen werd door het vuur verteerd. Ook de plankenvloer en onderliggende balkenlaag brandden weg. Nadat de brand geblust was, kwamen er medewerkers van een firma om alles wat verbrand was te ruimen.

kaakkapel02

Enkele dagen na de brand waren de mensen van die firma boven aan het ruimen, terwijl Jo onder in zijn ongeschonden gebleven keuken aan tafel zat. Plots kwamen de 5 medewerkers de keuken binnen. Ze waren lijkbleek van schrik. Bij zich droegen ze het kruis. Ze verklaarden dat ze bij het ruimen het kruis, in de verder geheel verbrande massa voor de schoorsteen, geheel ongeschonden hadden aangetroffen. Terwijl alles er omheen verbrand was. Het was het enige voorwerp van de hele zolder dat niet door het vuur verteerd was. Ze hadden er allen kippenvel van gekregen en hadden de vondst van het kruis als eng ervaren. Ze waren dusdanig onder de indruk dat er die dag van werken niets meer is gekomen en zijn van lieverlee naar huis gegaan. 

Jo heeft toen het kruis wat afgeveegd en op de schoorsteenmantel in de woonkamer gezet. Marieke heeft later het kruis nog gepoetst. Lichte roetresten zijn toen afgepoetst. Aan het korpus kan men nog enkele scheurtjes in de armen zien die door de hitte veroorzaakt kunnen zijn. Voor de rest is het hout van het kruis en het metalen corpus geheel ongeschonden. Vanaf de schoorsteenmantel is het kruis overgebracht op een speciaal vervaardigd groter kruis om te dienen als kruis in de kapel Aan de Kaak in de oude dorpskern van Elsloo.

Opgetekend uit de mond van Jo Everaers en Marieke Vranken op 09-11-2008

St. Anna-Te-Drieën, een beeld met een verhaal

St. Anna-Te-Drieën, een beeld met een verhaal

Onlangs stond er een uitgebreid artikel in dagblad De Limburger over De meester van Elsloo. Guus Peters schreef het verhaal achter het beeld Anne-Te-Drieën.

Op initiatief van de oud conservator van het Bonnefantenmuseum, Peter Te Poel, is er onderzoek gedaan naar de bronnen van De Meester Van Elsloo, waarvan het meest bekende beeld, de Sint-Anna te Drieën, in de Augustinuskerk in Elsloo staat. Hij heeft voor dit onderzoek de hulp ingeroepen van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonuim te Brussel. Over het onderzoek en de studie naar de diverse beelden is door Famke Peters een boek uitgebracht onder de titel: A Masterly Hand. Deze link is een verwijzing naar de e-book uitgave hiervan.

Vanaf blz. 48 van dit boek staat de geschiedenis van deze Anna te Drieën beschreven. Zo staat vermeld hoe dit beeld in Elsloo is terecht gekomen.


St. Anna-Te-Drieën, een beeld met een verhaal

Samenstelling: Guus Peters

In de St. Augustinuskerk te Elsloo bevindt zich een beroemd beeld van St Anna-te-Drieën. Om de betekenis van dit beeld te verduidelijken willen we navolgend dieper ingaan op achtergronden ervan.

Meester-van-ElslooHoewel de St. Augustinuskerk diverse beelden bezit van hoge ouderdom, wordt in publicaties over haar collectie steeds één beeld speciaal toegelicht vanwege de grote kunstwaarde, de St Anna-te-Drieën. Dit wil echter niet zeggen dat de overige beelden minder waarde voor de gemeenschap hebben. Integendeel, sommige beelden zijn zelfs veel ouder dan de St. Anna en, wat misschien belangrijker is, oorspronkelijk kerkbezit, hetgeen de St. Anna zeker niet is.
Het beeld is in 1850 door het kerkbestuur uit Elsloo aangekocht van het kerkbestuur van de Munsterkerk in Roermond. Deze aankoop was voor de inrichting van de toen pas gereed gekomen "nieuwe kerk", de Augustinuskerk. Uit het kasboek van de Munsterkerk blijkt dat op 2 jan. 1849 en op 2 jan. plus 6 maart 1850 diverse kerkelijke stukken zijn gekocht, waaronder de twee zijaltaren met het bekende beeld van de Meester van Elsloo. Het totaal bedrag van de aankoop was 401 gulden en 35,5 cent.

Aardigheidje; het geld was betaald door de ontvanger van het kerkbestuur van Elsloo, J. Claessens. Dit was Johannes Claessen(s) die zich in 1836 in Elsloo had gevestigd en in de Maasberg de brouwerij annex herberg runde (alsook boerderij). Tevens was hij gemeente-ontvanger.

De Meester van Elsloo
Als vervaardiger van de St. Anna groep wordt de Meester van Elsloo genoemd. Hoewel zijn naam anders doet vermoeden, is betreffende kunstenaar waarschijnlijk nooit in Elsloo geweest, laat staan dat hij daar gewerkt heeft. De naamgeving "Meester van Elsloo" heeft dan ook niets met de plaats Elsloo, maar alles met het hier aanwezige St. Anna-te-Drieën beeld te maken. Lees meer>

Lees meer

Wegkruis Elsloo en Mariaboom Catsop

Wegkruis Elsloo

Op de hoek van de Stationsstraat en de Heirstraat staat een kruis waar tot in de jaren 60 een kapelletje heeft gestaan. Dat is toen door een vrachtwagen omvergereden, en niet herbouwd, omdat er op termijn nieuwbouw zou komen. Na de herindeling is de gemeente Stein mevr. Peters-Wijnen tegemoet gekomen in haar wensen en heeft een gietijzeren kruis geplaatst. De officiële onthulling heeft in 1982 plaats gevonden. De inzegening werd verricht door kapelaan Lahaye. Een omschrijving van het kruis: In het midden een corpus, omgeven door een stralenkrans vanuit de balkarmen. In het onderste gedeelte een doodskop met gekruiste doodsbeenderen. Het kruis is zeer kleurrijk geschilderd en verkeerd nog in goede staat. Wel zijn er enkele roestplekkek, die een restauratie en conservering noodzakelijk maken. Uitvoering daarvan is gepland voor 2005.

 

Mariaboom Catsop


Tegen de stam van een zeer knoestige, afgeknotte boom is een klein kastje geplaatst waarin een Maria beeldje staat, afgeschermd door een glazen deurtje. Boven op het kastje staat een kruisje. Boven het deurtje staat de tekst “Ave Maria”. Het beeldje is waarschijnlijk geplaatst in het begin van de 20ste eeuw, nadat op deze plek als gevolg van een cafe ruzie een man is doodgestoken. Een andere versie zegt dat hier een man en zijn paard zijn doodgestoken en vervolgens in het talud begraven.  

De boom is een Tilia Cordata (kleinbladige linde) en ongeveer 500-600 jaar oud. Het geheel wordt beheerd door de buurtvereniging met ondersteuning van Hoveniersbedrijf “De Lelie”. In het talud bij de boom staat een hardstenen zuil van de gedichten route.

Waterbron Kasteel Elsloo

Waterbron Kasteel Elsloo

Naast de ingang van het restaurant van Kasteel Elsloo herinnert de drinkbak met als achterwand een hardstenen plaat en aan de bovenkant een leeuwenkop aan de vroegere paardenstallen. Op de leeuwenkop was een leiding aangesloten waardoor het bronwater stroomde in het hardstenen bekken dat als drinkbak diende voor de paarden. Vroeger was in het restaurant  ook de paarderuif nog aanwezig, wat er op wees dat in dit gedeelte van het kasteel paardenstallen zijn geweest.

Mocht u ons iets meer kunnen vertellen over de drinkbak, over ouderdom of over herkomst, laat het ons dan weten via een briefje naar de Werkgroep Kleine Monumenten, Postbus 264, 6170 AG Stein, of d.m.v. een e-mail naar
Telefonische reacties zijn uiteraard ook van harte welkom : 046-4359258

Devotie kruis - Mauritsweg/Sanderboutlaan Elsloo

Met dank aan LOS, Piet van Mölken en Guus Peters.

Vrijdagmiddag 12 januari 2018 vond de inzegening van het door de Stichting Kleine Monumenten Stein gerestaureerde devotiekruisbeeld bij restaurant Ruimzicht plaats.
Het kruisbeeld werd ingezegend door pastoor Achten. Voorzitter Piet van Mölken stond uitvoerig stil bij de geschiedenis en het proces van restauratie.
Henk Helwig, begeleid door Ankie Thijmissen, zong enkele toepasselijke liederen. Mevrouw Salari, eigenaresse van dit stuk grond, legde er een mooi bloemstuk bij.

Devotiekruis Ruimzicht origineel

Helaas een slechte foto, maar zo zag het originele kruis er uit. Klik op afbeelding voor vergroting.

Het kruis werd in de 30-er jaren van de vorige eeuw geplaatst bij het "Rwad Hoes" van boer Evers. De naam was waarschijnlijk te danken aan de rode dakpannen.
De boeren die destijds in de Hei woonden, moesten nog met de hand de koeien melken en kwamen zodoende tijd te kort om naar de kerk van Beek te gaan. Daarom werd daar een kruisbeeld geplaatst waardoor ze dan konden voldoen aan de verplichting van het Angelus. Dat bidden moest drie keer per dag gebeuren: om 6 uur 's morgens, om 12 uur 's middags en om 6 uur 's avonds.
Dus dat echt in de tijd dat de koeien gemolken moesten worden!

Roode Huis Oude Heirbaan Beek

Klik op foto voor vergroting

Het pand is gesloopt in 1971. Toen heeft een herinrichting van wegen plaatsgevonden. Men wilde doorgaande wegen en ook de uitbreiding van DSM heeft hieraan bijgedragen. Alleen de schuur werd gespaard en daar is nu restaurant Ruimzicht in gevestigd. Bij die wegenreconstructie werd het kruis verplaatst naar de parkeerplaats van Ruimzicht. Daar werd het enkele tientallen jaren geleden omver gereden door een vrachtauto. 

De werkgroep Kleine Monumenten heeft in 2010 toestemming gekregen van Ruimzicht-eigenaresse mevrouw Salari om op haar grond het kruisbeeld opnieuw op te richten. Daarna volgde een moeizaam stroperig vergunningtraject met de gemeente Stein. Maar uiteindelijk werd in januari 2017 vergunning afgegeven. De herbouw werd in de loop van 2017 door vrijwilligers afgerond en de gemeente Stein zorgde voor de herinrichting van de directe omgeving (vangrail, zitbank, grind)

Het bestuur van de stichting is bijzonder verheugd dat ze dit hebben kunnen realiseren. Ze zien het als de kroon op hun werk. 

Hieronder een afbeelding van het kruis voor de restauratie.

Kruis spoorwegovergang Beek-Elsloo

Kruis spoorwegovergang Beek-Elsloo

Het kruis staat aan de zijkant van het spoor op een betonnen blok. Het is gemaakt van rechthoekige ijzeren U-profiel. Het corpus is een afgietsel van licht metaal (giet aluminium). Vroeger liep vanaf hier een veldweg naar boerderij Keulers die aan de spoorlijn lag. Het corpus is afkomstig van het houten kruis dat tot ongeveer 1950 op deze plek stond. Dit kruis was zo verrot, dat het door smid Coumans uit Beek in opdracht van de familie Keulers is vervangen door het huidige.
Op korte termijn zal het kruis van zijn plek worden gehaald om gerestaureerd te worden. Het stalen kruis heeft roestvorming en zal worden behandeld. De corpus zal worden gereinigd. Het geheel krijgt natuurlijk ook een nieuw verfje.

 

De Vaerbêl

De Vaerbêl


Langs de toegangsweg naar de Maas bij Elsloo staat een ijzeren draagbok. Vroeger was hieraan een bel bevestigd, die geluid werd wanneer iemand de oversteek wilde maken. In de volksmond heette dit “de vaerbêl”. De veerman op “de Hal” zoals dat aan Belgische zijde heette, wist dan dat er klanten waren die hij moest overzetten.
De veerbel is op een later tijdstip verdwenen en vervangen door een ijzeren ring. Deze werd tegen de bok gestoten om zich te melden voor de oversteek.
Vanwege zijn geschiedenis is de draagbok toegevoegd aan de kleine monumenten in de gemeente Stein.

Uiteraard zijn over dit monumentje veel vragen:

Wanneer is de vaerbêl geplaatst?

Heeft  de vaerbêl altijd op deze plek gestaan?

Wie weet wanneer de bel uit de draagbok is verwijderd?

Mogelijk dat oudere vissers die hier hun visplek hadden of nog hebben ons hierover meer kunnen vertellen.

Wanneer u informatie kunt verstrekken, laat het ons dan weten. Reageren kan op verschillende manieren. Door een briefje te sturen naar de Werkgroep Kleine Monumenten, Postbus 264, 6170 AG Stein of een email naar . Telefonische reacties zijn welkom op nummer 046-4359258.