HISTORIE

Foto Kasteel Elsloo 1931© Nationaal Archief / Collectie Spaarnestad/ANP/Leeflang

Historie Maaskant

Aezel Project

In oktober 2020 is de nieuwe website www.aezel.eu live gegaan. Onze website was toen nog niet helemaal klaar. Sindsdien hebben we grote stappen gezet en we blijven doorontwikkelen.
We merken echter dat (leden van) heemkundeverenigingen, (medewerkers van) erfgoedorganisaties en andere erfgoedgeïnteresseerden vaak alleen een globaal beeld hebben van AEZEL (het beeld van vrijwilligers die genealogische en kadastrale gegevens invoeren), maar niet het eindresultaat kennen, de gebruiksmogelijkheden en de uitbreidingen sindsdien. Dat is een gemis, waarmee u misschien uzelf tekort doet.

logo aezel project

Wat is Aezel?
AEZEL (Archief voor Erfgoed van Zuid-Nederlandse Eigendommen en Leefgemeenschappen') is hét digitale platform voor genealogische en historisch-geografische data uit Limburg. Tot stand gebracht door de niet aflatende inzet van de talloze vrijwilligers en enkele archieven uit de hele provincie die de afgelopen dertien jaar vele miljoenen genealogische en geografische feiten in bestanden in te voeren. Stichting LGGI is daarvan de kartrekker. AEZEL is uniek omdat u in één database kunt zoeken naar personen en hun geschiedenis. Of dit nu een boreling, een eigenaar, een overledene of een begravene betreft, u vindt met een paar klikken brongegevens uit aktes, registers, bidprentjes, begraafplaatsen. Vaak zijn deze gegevens voorzien van een scan van de originele brondocumenten. Die kunt u gratis raadplegen. U hoeft daarvoor niet eens een account aan te maken!

Ook erfgoedorganisaties hebben AEZEL ontdekt als bron voor het werk in hun eigen organisatie. De kastelenstichting weet bijv. heel goed welke adellijke families eigenaar waren van een kasteel, maar niet welke eigendommen die kasteelheren rond het kasteel hadden. Dat is sinds AEZEL in de lucht is met één druk op de knop te vinden.

We zijn ook in een aantal pilotgemeenten (Sittard en Roermond) druk bezig het bevolkingsregister en de wisseling van eigenaren in te voeren waardoor er een echte lokale bewoningsgeschiedenis ontstaat.

Wat kan Aezel voor u betekenen?
Veel mensen zijn bezig met cultureel erfgoed in verenigingsverband, maar ook als individueel levenswerk. Ze leggen verzamelingen aan bijv. van bidprentjes of foto's, verzamelen gegevens over lokale bouwwerken als begraafplaats, kruisen en kapellen of beschrijven de plaatselijke historie. Dat levert een schat aan informatie op, die echter versnipperd is qua inhoud en manier van verwerking. En ook al worden de gegevens digitaal aangeboden, dan nog is de context beperkt tot de eigen verzameling en gemeenschap. En helaas, triest genoeg, gaat zo'n waardevolle verzameling verloren bij overlijden of opheffen.

Het LGGI kan met inzet van AEZE (als een soort servicecentrum) helpen deze informatie low budget voor de eeuwigheid te bewaren, te ontsluiten, te koppelen en beschikbaar te stellen in de context van de totale AEZEL-database. We maken daarvoor optimaal gebruik van Google Workspace. Dat is simpel, krachtig, betrouwbaar, veilig, snel en goedkoop of zelfs gratis.

Voorwaarden van onze kant is dat het thema generiek toepasbaar is (bijv. bidprentjes, begraafplaatsen) en u zelf invoert of bewerkt in AEZEL-format (Excel). Uiteraard ondersteunen we daarbij of helpen we met een eventuele conversie. De bronhouder blijft eigenaar en aansprakelijk voor publicatie.

Wat kunt u voor Aezel betekenen?
Heeft u een enthousiast groepje vrijwilligers die het leuk vindt om ons te helpen met het completeren van de genealogische en kadastrale basisgegevens in uw woonplaats, neem dan vooral contact op. Samen staan we sterk en leveren we een bijdrage voor het nageslacht in uw buurt, dorp of stad

Op de hoogte blijven over Aezel?
Mocht u geïnteresseerd zijn geraakt, dan zijn er een aantal manieren om de ontwikkelingen rond AEZEL te volgen.
· Abonneer u op onze viermaandelijkse nieuwsbrief 
· Nodig ons uit voor een vrijblijvende presentatie op locatie, al dan niet in combinatie met uw lokale zusterorganisaties.

  • Laatste update op .

Elsloo in kaart dankzij Aezel Project

De bewoningsgeschiedenis van Elsloo in de 18e en 19e eeuw.
Onder de vleugels van het Euroregionaal Historisch Centrum wordt al sedert 2010 hard gewerkt aan de reconstructie van de bewoning in de 18e en 19e eeuw in onze streek, waaronder het oude Elsloo. Inmiddels is Elsloo al in kaart gebracht en zichtbaar op de website www.aezel.eu
Voor de goede orde: de website is nog in opbouw en niet alles werkt al even goed.

Je kunt op twee manieren zoeken, grofweg door op de website naar Geografie te gaan en vervolgens naar Minutenplans en kies daar de woonplaats, in dit geval Elsloo. Je kunt heel gedetailleerd inzoomen en kiest bijvoorbeeld voor het pand Maasberg 4 en je kunt zien hoe de kadastrale kaart in 1817 uitzag en middels het OAT zien wie daar in vorige eeuwen gewoond heeft! 

Maar je kunt ook gelijk gedetailleerd inzoomen via ZOEKEN, bijvoorbeeld "Janssen" in Elsloo en je krijgt dit resultaat >> 
Van daaruit kun je in de kaart klikken op de oranje gekleurde percelen en je krijgt de eigenaar en andere details anno 1842.
Interessant dat je ook kunt zoeken op beroep en je ziet waar bijvoorbeeld "schippers" woonden.
Ter oriëntatie staat in de kaart op de achtergrond standaard een topografische kaart met de actuele wegenstructuur, waarbij je kunt constateren dat in heel veel gevallen de oude veldwegen gevolgd zijn. Overigens kun je ook een andere achtergrond kiezen, zoals bijvoorbeeld een satelietkaart.

De kaart dateert uit 1817 - klik voor vergroting
het spoorweg tracé werd er in latere jaren aan toegevoegd

Voor dit project wordt als basis uitgegaan van de eerste kadastrale kaarten die reeds in 1817 getekend zijn maar pas officieel zijn geworden in 1842.
Hierop staat iedere perceel, huis, straat, beek en poel precies uitgetekend en genummerd. Hoe de bewoning in 1842 was, is exact omschreven in de bij die tekening horende Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels, kortweg OAT's genoemd.
In de loop van de tijd is daar natuurlijk vaak en veel veranderd. Dit is vastgelegd in Persoonlijke Kadastrale Leggers, PKL's genoemd. Hierin is opgetekend wat er met elk perceel is gebeurd in de loop van de tijd zoals; vererving, koop, verkoop, opdeling, samenvoeging, etc.. Door deze veranderingen zijn natuurlijk ook de oorspronkelijk tekeningen gewijzigd. Door in de computer deze veranderingen over te tekenen en daaraan de veranderingen van eigenaar etc. etc. te koppelen wordt zichtbaar gemaakt hoe in de loop van de tijd Elsloo van enkele straten en weinige woningen verandert in een welvarend en prachtig maasdorp.

Om dit project ook in Elsloo uit te voeren zijn de bestaande gegevens van OAT's,  PKL's en Stambomen (opgebouwd uit persoonsgegeven van vroeger) ingevoerd in computerbestanden en daarna gekoppeld aan de kadastrale tekeningen. Zo is de bewoning van Elsloo in 1842 toegankelijkheid en inzichtelijk gemaakt.

OAT uit 1842

Elsloo digitaal toegankelijk 
Zo zijn de gegevens van personen uit het verleden compleet beschikbaar in het “Stamboom Informatie Centrum Stein”. Ook alle OAT's zijn reeds gedigitaliseerd. Zelfs gegevens uit de tijd voor het kadaster (1757 tot 1800) zijn reeds toegankelijk gemaakt. Inmiddels zijn ook de PKL gegevens ingevoerd en de kadastrale kaarten van de jaren na 1800 ingetekend. Tientallen vrijwilligers hebben hier bijna een dagtaak aan, waaronder ook een aantal mensen uit Stein en Elsloo. 

Kijk ook eens op: 

> Alle Limburgers

> Nationaal Archief

> Cultuurhistorie Stein in kaart gebracht

> Historische Waardenkaart Stein

 Elsloo Aezel project 03

  • Laatste update op .

Het Maaskentjleed

Het Maaskentjleed / Maaskantlied, het officiële volkslied van de gemeente Stein. Uitgebracht in 2011 door Stichting Eine Maaskentj Stein. Vocale versie, met uitvoerende muzikanten en vocalisten uit de Maaskentj.
Geschreven door Frans van Mulken, Guus Peters, Ed Gravee. Muziek Ed Gravee. Voice over Wim Cremers. Foto/video/ edit John Baggen. Productie Inspired by why.

  • Laatste update op .

Inleiding Guus Peters

Jaren geleden heb ik in het Elsloose huis-aan-huis blad “de Wegwijzer” een serie gepubliceerd die ik “Over velden en wegen” noemde. In deze serie trachtte ik niet alleen toponiemen (lokale benamingen) te verklaren, maar ook de ontwikkeling tot heden met betrekking tot de wegen en velden rond Elsloo.

Deze serie is blijkbaar veel mensen in het geheugen gebleven, ook bij de redactie van elsloo.info. Zij vroegen mij of ik de serie niet opnieuw wilde publiceren op hun website. Hierin heb ik toe gestemd, alleen is de opzet iets anders.

Ik wil in de nieuwe rubriek niet alleen velden en wegen behandelen maar ook andere onderwerpen zoals de achtergronden van families, huizen, verenigingen  enz. maar zeker ook vragen van lezers over wat wij  “Aelserlogie” (alles aangaande Elsloo) noemen.

Het doel van deze rubriek is om de huidige generatie door meer te informeren over het verleden het besef bij te brengen dat het heden in de toekomst ook ooit als verleden de basis van het  heden zal zijn. Wij dragen aldus een grote verantwoording voor het heden van de volgende generaties.
Deze gedachten vormen de basis voor de in dit kader geplaatste rubrieken op elsloo.info. Met andere woorden: hoe is het zo gekomen en hoe zal het verder gaan? 

Guus Peters
Streekhistoricus, Publicist en Gids

Beneden: Kaart Elsloo anno 1880 (klik voor vergroting)

Elsloo kaart 1880 groot

  • Laatste update op .

Historie Maaskant (inleiding)

Maasland
De naam Maaskant wordt vaak verward of vereenzelvigd met Maasland. Dit is echter niet hetzelfde! Maasland wordt tegenwoordig vaak gebruikt als alternatief voor de Westelijke Mijnstreek. De naam is rekbaar. Soms rekent men ook hier het Belgische Maasdal toe of zelfs een nog groter gebied. De naam Maasland is een verwijzing naar het vroeg middeleeuwse Maselant (de Maasgouw). Dit was een oud graafschap waar onze streek toe behoorde en waarvan de grenzen nooit zijn vastgesteld. Men vermoedt dat grote delen van Nederlands- en Belgisch Limburg ertoe behoord hebben. Het is echter nooit een streeknaam in onze regio geweest.

Het Maasdal vanaf de hoogten bij Elsloo met op de achtergrond de KempenHistorieMaaskant002

 

Maaskant / Maaskentj
Wat wel altijd in de volksmond heeft bestaan is de naam Maaskant, in het dialect  de Maaskentj. Toen het dekenaat Susteren nog bij het bisdom Luik hoorde, werd een onderdeel hiervan “de Maaskant” genoemd (langs de Maas van Grevenbicht zuidwaarts tot en met Elsloo). De naam komt waarschijnlijk van een typisch Limburgse zegswijze. Limburgers spreken namelijk niet in termen als ten noorden van, ten oosten van, in de buurt van etc. wanneer men de ligging van een plaats of gebied wil aanduiden maar spreken van “aan de kanten van….” (meestal een hoofdplaats). “ Zo duidt men in het noordelijk deel van Zuid- Limburg de Maasdorpen aan met “aan de kanten van de Maas” kortweg “Maaskant in het dialect Maaskentj.
Bijvoorbeeld: “aan de kentje van Sittard haet ut nut gedaon” (in de omgeving van Sittard was er een zwaar onweer) of “dae kump van de kentje van Mestreech”, die is afkomstig uit de omgeving van Maastricht.

De naam Maaskant is overigens niet uniek voor onze streek. Letterlijk betekent Maaskant namelijk ook Maasoever. Maaskant wordt voor diverse streken langs de Maas gebruikt van Eijsden tot Hoek van Holland. Als wij over de Maaskant praten bedoelen we  de dorpen langs de rivier de Maas vanaf Elsloo tot en met Roosteren. Er is echter maar één Maaskentj, namelijk: van Obbicht tot Elsloo.

Aan de andere kant van de Maas zijn de Belgische dorpen het spiegelbeeld van de Nederlandse dorpen. Ingeklemd tussen de Kempen aan de Maas waren ook zij op de Maas en de dorpen aan deze zijde georiënteerd. Ook zijn de mensen in deze dorpen door dezelfde historische rampen zoals oorlogen, overstromingen en economische crises gehard. Ook aan de Belgische kant wordt de streek “de Maaskant” genoemd. Opgemerkt dat de naam “Maasland” al heel lang in gebruik is voor de hele streek aan weerszijden van de Maas tussen Maastricht en Thorn. Beide Maaskanten vormden feitelijk eeuwenlang een culturele eenheid.

Begrenzing dialectgebied
Onder andere op basis van het dialect kan men de streek onderverdelen in een noordelijk en zuidelijk gedeelte. Het zuidelijk gedeelte loopt van Catsop tot en met Obbicht. (waarbij men Catsop en Obbicht als overgangsgebieden moet beschouwen) . Het noordelijk vanaf Obbicht tot en met Roosteren.

In het zuidelijk gedeelte vindt men een gelijkluidend dialect, waarbij de uitspraak van de a-klank het meest naar voren springt, deze wordt als als – e– uitgesproken. Het bekende rijmpje: “Aan de kentj van ’t lendj, steit ein menjel mit sendj” illustreert dit. In andere dorpen uit de Maaskant, nog geen drie kilometer, spreekt men de – a - uit. “Aan de kantj van ut landj stjeit ein mangel mit sandj”. Ook de “r” rolt stevig in de dorpen, doch dat gebeurt ook noordelijker. Het is echter niet alleen het dialect maar zeker ook de mentaliteit, het karakter en de gebruiken wat de Maaskanters onderscheidt van anderen.

Men kan zich afvragen hoe deze verschillen in zo’n klein gebied zijn te verklaren. Het antwoord ligt opgesloten en de gemeenschappelijk sociale en in economische ontwikkeling, die anders is dan de dorpen die de Maaskant omringen. Ook de oriëntatie op het Maasdal (beide oevers) speelt hierin een grote rol.

Graetheide en Swentibold
Tussen Beek en Born, de Maas en Sittard ligt een vlakte welke het Graetheideplateau wordt genoemd. Deze heide is ooit het Graetbos geweest.  Het is dit bos c.q. heide welke, volgens een oude legende, in de negende eeuw door Koning Swentibold (of Sanderbout) zou zijn geschonken aan de omringende dorpen. Elsloo, Beek en Stein behoorden tot deze dorpen. Het gebied werd dus niet in stukken verdeeld maar gemeenschappelijk bezit van de inwoners van de heide omringende dorpen.

Aanvankelijk beheerden de op de heide gerechtigde dorpen het gebied in gezamenlijk overleg. In de loop van de tijd ging men echter over tot het afpalen van afzonderlijke gebieden. Ieder dorp kreeg zo zijn eigen heidegebied en beheerde dat. De heide als geheel bleef echter gemeenschappelijk bezit van alle dorpen. Dat betekende onder andere ook dat men niet zonder overleg met de andere dorpen mocht ontginnen.

Door de beperkingen op ontginning, bleef tussen de Maas en de heide slechts een relatief smalle strook landbouwgrond ter beschikking. Hierbij moet men ook niet vergeten dat men voor de productie van gewassen veel grotere oppervlaktes nodig had dan nu. In het Maasdal zelf hadden de gronden ook nog te lijden van afkalving door de Maas.

HistorieMaaskant003

De maaskant 1775

Ligging
Men kan het zich nu moeilijk voorstellen , maar eens vormde de Graetheide één grote vlakte tussen de Maaskant en Sittard, Born en Beek. De zuidgrens (landweer) kwam vanaf Krawinkel en sloot in de buurt van de huidige overweg Beek-Elsloo aan op de westgrens, welke vanaf hier midden door het huidige Elsloo liep om vervolgens de wallen van Stein te volgen. Tussen Stein en Urmond vormde de heide een wig tot aan de Maasdalrand. Ten oosten van Urmond, Berg en Obbicht, volgde de grens ongeveer de Oude Postbaan om achter Obbicht af te buigen naar Guttecoven. Deze grens handhaafde zich tot ver in de achttiende eeuw. De Graetheide omsloot als het ware de Maaskant en isoleerde de streek van de overige dorpen in Nederlands Limburg.

Veerponten
De dorpen aan Maaskant waren, door hun ligging, onderling en op de dorpen aan de overzijde van de Maas georiënteerd. Voor hen was de grens tot aan de Eerste Wereldoorlog (1914-1918), toen de Duitsers bezet België met een onder stroom staande prikkeldraad omgaven, slechts een formaliteit. Voor het leggen van sociale contacten was de Maas in het geheel geen belemmering, dit in tegenstelling tot de uitgestrekte Graetheide.

Vanaf Elsloo tot en met Obbicht lagen er voor de Eerste Wereldoorlog op de Maas maar liefs zeven overzetveren die allen rendeerden. Van deze veren waren er twee grote veren (Elsloo en Berg) ten behoeve van het verkeer per as tussen België en Duitsland. In het begin van de Tweede Wereldoorlog is het  grote veer van Elsloo naar Berg aan de Maas overgebracht, omdat het grote veer in Berg in onbruik was geraakt. In Elsloo is toen een voetveer gebleven tot in de jaren zeventig van de twintigste eeuw. Het is derhalve niet verwonderlijk dat menige Maaskantse stamboom met zijn wortels op beide Maasoevers staat.

Vroeger (vóór 1925), voor de aanleg van het Julianakanaal, was de Maas op zondag een trekpleister voor de mensen tot in Beek en Geleen toe. Als uitje fietste of wandelde men met de kinderen naar de Maas in Elsloo en maakte men graag gebruik van het veer om op de andere oever een pint te drinken. Er waren overigens ook genoeg Maaskanters die daarvoor niet tot zondag wachten. In de jaren twintig was het bier in België de helft goedkoper dan in Nederland, daarbij mocht men daar zondags muziek maken in cafés, wat hier niet mocht. Dat lokte natuurlijk menige jonge Maaskanter de rivier over.

HistorieMaaskant004

Veer bij Berg aan de Maas

Landbouwgronden
De Graetheide was tot de definitieve, turbulente, verdeling in de negentiende eeuw in het bezit van de veertien de heide omringende dorpen. Dit had het gevolg dat men de heide niet zomaar mocht ontginnen. Het te ontginnen areaal diende in gezamenlijk overleg tussen de rechthebbende dorpen bepaald te worden. Al zou men mogen, dan nog kon men niet onbeperkt de heide ontginnen. Men had de heide nodig als weidegebied voor schapen en runderen in verband met de mestproductie. Kunstmest kende men niet en er was een verhouding tussen de beschikbaarheid van dierlijke mest en de oppervlakte land wat men kon bewerken. Wanneer weet men niet precies, maar men vermoed in de veertiende eeuw, dat men de grens tussen de heide en de bouwlanden duidelijk ging afbakenen. Men groef greppels en met de vrijgekomen grond maakten men een wal langs de greppel. Hierop werden dichte doornheggen geplant. Soms bestond de landweer of heigraaf uit een dubbel gracht en wal. De landweer diende tevens als een duidelijke grens tussen de akkers en de heide en van de gemeenschap.  De wallen van Stein zijn hier een restant van.

Hofsteden
Door de beperkte uitbreidingsmogelijkheden van de landbouwgronden werden de agrarische bedrijven door opsplitsing steeds kleiner. Ook waren er geen gronden ter beschikking om na ontginning uitgebaat te worden door grote boerderijen van adel of kloosters, de hofsteden. Deze hofsteden waren in de strikt agrarische gemeenschappen elders in Limburg de werkgevers voor de kleine boeren, die niet alleen van hun bedrijfje konden bestaan. In de Maaskant waren er per dorp maar enkele boerderijen die groot genoeg waren om knechten in dienst te nemen. De grond in Stein was enorm versnipperd. Het grootste gedeelte van de kleine boeren van Stein bezat minder dan een hectare. Men kan zich afvragen of het boeren waren met een bijverdienste of arbeiders met een boerderijtje.

HistorieMaaskant005

Het Maasdal bij Urmond

Euregio
Echter door de opsplitsing tussen twee verschillende staten (in 1839 België en Nederland) en ontwikkeling van  gescheiden mijngebieden waren beide streken toch langzaam aan uit elkaar gegroeid. Het is lang een probleem geweest dat de staatkundige grenzen niet meer overeen kwamen met de culturele grenzen. Het is frappant om te constateren dat binnen Europa door het wegvallen van de grenzen de oude regio’s zich weer hervinden en nauw gaan samenwerken. Een voorbeeld is ons eigen gebied dat opnieuw steeds meer een geheel gaat vormen met de aangrenzende regio’s in België en Duitsland.
Waren ze voorheen in hun eigen land afgelegen grensgebieden, nu vormen ze weer samen de steeds groter en sterker wordende Maas / Rijnregio oftewel de Euregio. Limburg plukt daarvan de vruchten door de economische wisselwerking binnen de Euregio, zoals het toerisme en uitbreiding van de woon- werkmogelijkheden.

Ook onze Maaskant wordt steeds minder een grensgebied maar een centraal onderdeel van de grote Maas / Rijnregio waarin de regio’s elkaar versterken. Net zoals het eeuwenlang tot aan de Eerste Wereldoorlog het geval was. De geschiedenis herhaalt zich op dit punt.
Lag Limburg vroeger op een snijpunt van de grote handelsroutes van oost naar west (Keulen-Vlaanderen) en noord-zuid ( Luik - Dordrecht). Nu ligt Limburg weer op het zelfde snijpunt maar nu van de autoweg Keulen Antwerpen, de A76 en de autoweg Genua Amsterdam, de A2. “bie oos in de hei” op het kruispunt Kerensheide kruisen beide wegen.

Ook op dit punt herhaalt de geschiedenis zich. De jongste ontwikkelingen op toeristisch gebied (fietstoerisme), het slechten van de grenzen waardoor wonen en werken vermengd raken, de komst van de Euro etc. maar zeker ook de wil van de bewoners om opnieuw contact te zoeken en te onderhouden, maken dat de beide Maasstreken weer sterk tot naar elkaar toe groeien. Eeuwenoude banden worden in dit proces hersteld.

HistorieMaaskant006

Maasdal tussen Boorsem en Elsloo

Zeer oude historie
De Maaskantdorpen liggen zowel op de linker als op de rechteroever van de rivier in het Maasdal.  De dorpen op de rechteroever zijn echter in situering uniek.  Zowel Elsloo, Stein, Urmond en Berg  liggen namelijk, boven de overstromingsgrens,  op en in de Maasdalrand. Hier is de rand ca 25 meter en vormt het raakpunt van het Graetheideplateau met het Maasdal. Ze liggen perfect voor de vroege landbouw. Voor hun lag het dal met sterke bronnen, hooilanden, jachtgebied en weidegronden, achter hun vlakke vruchtbare velden met lössgronden en dichte bossen eveneens voor de jacht, het hoeden van varkens en vee en als leverancier van gebruikshout.

HistorieMaaskant007

Reeds de eerste landbouwers in West Europa, de Bandkeramiekers (5300 voor Chr.) onderkenden deze gunstige ligging en vestigden zich op de plaatsen waar nu nog de dorpen liggen. Na hun kwamen opvolgende volkeren om dezelfde reden en tenslotte de Romeinen. De Romeinen treft hier een bevolking aan welke waarschijnlijk Kelten waren en behoorden tot de Eburonen. In Stein hadden deze zelfs een hoogtevesting.
De Eburonen komen echter in opstand onder hun leider Ambiorix en worden door de Romeinen verslagen en uitgeroeid. De streek wordt door hun herbevolkt met Scuni, germanen, welke op de Scharberg in Elsloo een nederzetting hadden en bij het Hoge Bos een begraafplaats.

 

In de haven van Stein zijn gebouwen, waaronder een Romeinse villa aangetroffen alsmede enkele fraaie Romeinse askisten.  In en rond het hele Maasdal worden overigens sporen van gebouwen en bewoning in de Romeinse tijd aangetroffen, een teken dat onze streek toen druk bezocht was. Niet vreemd overigens gezien het belang van de Maas als handelsweg en de Grote Romeinse weg tussen Maastricht en Nijmegen op de linkeroever.

Video Bandkeramiekers -Deel 1- 

 

Video Bandkeramiekers -Deel 2-

Met dank aan de producent Guus Janssen en DocuZ


De Franken
Vanaf de Romeinse tijd raken onze streken bevolkt door groepen Franken die in het Maasdal en zijdalen hun dorpen bouwen. Langs de Maas en in de beekdalen van Geleen, Geul, Gulp en zijdalen is dan alleen bewoning. Het Romeinse cultuurlandschap raakt weer grotendeels bebost. Tot rond het jaar 1200 zal de omvang van de dorpen zeer beperkt en de omringende velden en wegen onveranderd  blijven. De woeste gebieden zijn dan uitgestrekt en aaneengesloten, de dorpen zijn eilandjes in deze groene zee. De oudste begrenzing stond in verhouding met de zeer beperkte omvang van de dorpjes en omsloot een beperkt landbouwgebied dat diende voor de teelt voor gewassen voor eigen gebruik.

De huidige dorpen langs de Maas zijn door de binnenvallende Germaanse Franken, onze directe voorouders,  ook volgens Frankisch model gebouwd.  Dat wil zeggen, parallel aan de rivier als langgerekte lintdorpen. Later zullen deze dorpen zich langs de veedriften verder ontwikkelen.  Daarna volgen uitbreidingen van zowel bevolking als akker en weidegronden. 

Inmiddels verschijnen de Vikingen in het Maasdal, het gevolg is afbrokkelend gezag, de noodzaak tot het bouwen van kastelen en onvermijdelijk de opkomst van zelfstandige kasteelheren. Ten tijde van de bloei van de Maasvaart vestigen zich diverse vrije schippers in Elsloo en Urmond  langs de Maas en brengen hier welvaart.  De streek wordt steeds verder ontgonnen en uiteindelijk zal een landschap ontstaan dat tot het begin van de 20e eeuw nauwelijks nog zal veranderen.

HistorieMaaskant008

Kasteel Stein

De mijngeschiedenis
Na 1650 (na de tachtig-jarige oorlog) treed er een verarming op die niet meer te keren is. Dit o.a door de achteruitgang van de welvaart in de Zuidelijke Nederlanden als gevolg van de afscheiding en het verloop van de Maashandel ten gunste van de wegen in verband met de hoge  tolgelden. Maar ook door de bevolkingsgroei die niet door de landbouw als bestaansmiddel  opgevangen kan worden.

De Maaskanters moeten steeds nieuwe wegen zoeken om te overleven. Uiteindelijk worden ze brikkebakkers in Duitsland en daarna mijnwerkers. Deze toestand zal zich vervolgens handhaven tot de opening in 1926 van de Staatsmijn Maurits in Geleen (gebouwd op de Graetheide) en pas geheel na de tweede oorlog worden ingevuld tot het huidige verstedelijkt gebied. De mijnperiode maakte echter dat de uitbreiding van de oude dorpen in de richting van de mijn ging, dus oostwaarts in het voormalig heidegebied.

Inmiddels is de Graetheide uitgegroeid tot de smidse van Limburg. Weliswaar nemen woonwijken, het chemische complex van DSM en SABIC alsmede kruispunt Kerensheide met aansluitende autowegen nemen een groot deel van het gebied in beslag, dit geeft een vetekend beeld want de streek kent wel degelijk ook een groene kant.

Geleen Lutterade Staatsmijn Maurits 2

De staatsmijn Maurits in volle glorie

De oude sinds 1650 verstilde kernen, bleven namelijk onaangeroerd als een herinnering aan het verleden het eveneens onaangeroerde Maasdal liggen Tot in onze tijd blijft ons de (inmiddels gerestaureerde en beschermde) schoonheid van de oude historische kernen de inwoners en bezoekers bekoren. Ook het weidse landschap met zijn bossen, vergezichten, verstilde dorpen en de natuurrijke Grensmaas.

HistorieMaaskant010

Het oude Maasstadje Urmond

Download:

Links:

  • Laatste update op .

Redactie

  • Dross de Limpensstraat 4
    6181EJ Elsloo

  • 06.10572675

Voorwaarden & Info

© Wim Hanssen Elsloo

Cookies
Voor het optimaal functioneren van deze website worden cookies op uw computer geplaatst. Daarbij worden geen persoonlijke gegevens opgeslagen. Door op ‘Akkoord’ te klikken, accepteert u het plaatsen van cookies. Als u cookies weigert, kunt u de website gewoon blijven gebruiken maar dan werken de website of onderdelen daarvan mogelijk niet optimaal.