De Pasveersloot tussen Stein en Elsloo is tegenwoordig vooral bekend als een groen en wat verscholen natuurgebied. Oorspronkelijk was het echter een grote biologische installatie voor de zuivering van industrieel afvalwater van de Staatsmijnen, het latere DSM.

Aangelegd voor het afvalwater van DSM

Na 1950 breidden de chemische bedrijven van de Staatsmijnen sterk uit. Daardoor nam ook de hoeveelheid vervuild afvalwater toe. Vooral het afvalwater met organische verontreinigingen vormde een probleem voor de beken en uiteindelijk voor de Maas.

In 1964 werd daarom in het Urdal, bij Meeldert tussen Stein en Elsloo, een zogenoemde Pasveersloot in gebruik genomen. Via deze installatie werd een deel van het afvalwater gezuiverd voordat het via de Ur naar de Maas stroomde. Voor die tijd was het een uitzonderlijk grote zuiveringsinstallatie; 800 meter lang en 1,60 meter diep.

Afbeelding: Pasveersloot in Meeldertgebied, tussen Stein en Elsloo. Boven de autoweg richting België. Deze foto is dus van na 1973, het jaar dat de autoweg werd geopend. De weg beneden de autoweg is de Julianaweg in Stein, overgaand in Scharberg richting Elsloo. (copyright Regioarchief Sittard-Geleen, diacollectie J. Pfeifer) 

Wat is een Pasveersloot?

Een Pasveersloot is geen gewone afwateringssloot, maar een eenvoudige vorm van biologische waterzuivering. De officiële naam is oxidatiesloot. Het systeem is vernoemd naar TNO-ingenieur A. Pasveer, die deze zuiveringsmethode in de jaren vijftig ontwikkelde.

Het afvalwater circuleerde door een langwerpige, rondlopende sloot. Een draaiende rotor bracht het water in beweging en voegde zuurstof toe. Daardoor konden bacteriën de organische verontreinigingen afbreken. Een zogeheten flocculator zorgde ervoor dat kleine zwevende vuildeeltjes samenklonterden en gemakkelijker uit het water konden worden verwijderd.

De installatie kon vooral organische stoffen aanpakken. Afvalwater met veel stikstofverbindingen werd destijds nog slechts mechanisch gezuiverd en vervolgens in de Maas geloosd. Uit onderzoek in 1969 bleek dat DSM verantwoordelijk was voor bijna een kwart van alle stikstof die toen in het Maaswater werd aangetroffen.

Einde van de waterzuivering

Tussen 1976 en 1978 bouwde DSM tegenover de haven van Stein, een veel modernere installatie: de Integrale Afvalwaterzuiveringsinstallatie, kortweg IAZI. Daarna verloor de Pasveersloot haar functie.

De toevoer van afvalwater stopte en de bedding van de Ur kwam grotendeels droog te staan. Alleen na zware regenval stroomde er nog water doorheen. Rond de drooggevallen sloot lag enige tijd zelfs een drafbaan waarop met paarden en sulky’s werd geoefend.

Later verwijderde DSM de betonnen funderingen en wandbekleding. De voormalige zuiveringsinstallatie groeide langzaam dicht. De drassige bodem bood vervolgens een geschikt leefgebied voor amfibieën, vogels en andere dieren. Ook de beschermde das komt er voor.

Van industriegebied naar natuurgebied

DSM droeg het terrein uiteindelijk over aan de gemeente Stein. Het gebied werd ingericht als beschermd wandel- en natuurgebied. Het wandelpad volgt nog gedeeltelijk de vorm van het vroegere zuiveringsbekken, al is daarvan door de dichte begroeiing weinig meer te herkennen.

Sinds 2014 maakt de Pasveersloot samen met de Meeldertvloedgraaf deel uit van het Natuurleerpad Urdal. De Meeldertvloedgraaf voert overtollig regenwater uit de droge regenwaterbuffers aan de noordkant van Elsloo af. Alleen bij veel neerslag wordt de doorgaans droogstaande Ur nog gevoed.

Het bijzondere is dat juist het verdwijnen van de industriële functie heeft geleid tot een waardevol stukje natuur. De gemeente Stein noemt de Pasveersloot tegenwoordig een rijk bosgebied dat een groene overgang vormt tussen Stein en Elsloo.

Bronnen: Stichting Erfgoed Stein, gemeente Stein en ANWB-wandelroute Elsloo.

+ De Meeldertvloedgraaf vóór de aanleg van de Pasveersloot, artikel in Heemkundesnipper april 2002 ⇢

+ Wijkatlas Elsloo 2030 ⇢

+ Regioarchief Sittard-Geleen, diacollectie J. Pfeifer: https://proxy.archieven.nl/111/8DE739FC1CAA41A78CE99988A48E7F91