Koude Oorlog waait over Europa
- Afbeeldingen ©: chatgpt, rawpixel.com
Het voornemen van de Heritage Foundation en de Trump-administratie om de Europese Unie op te breken, verdient geen diplomatiek gefronste wenkbrauwen maar een openlijke lachbui. Alsof een Amerikaanse denktank, gefinancierd door miljardairs met heimwee naar de Koude Oorlog, even zal uitleggen hoe Europa “vrijer” wordt door het afschaffen van zijn enige echte machtsblok.
Een zwakker Europa als doel
De EU weg, zeggen ze. Terug naar losse natiestaten, elk voor zich, lekker overzichtelijk. In werkelijkheid betekent dat: een zwakker Europa, economisch chantabel, militair versnipperd en politiek stuurloos.
Precies het soort continent waar grootmachten dol op zijn. Dat dit plan gretig weerklank vindt bij populistische partijen in Europa is dan ook geen toeval. Terug naar 1945: Europa verdelen, maar nu met Trump en Poetin die aan de touwtjes trekken.
In februari uitte ook vicepresident Vance ook al scherpe kritiek op Europa.
In een onlangs gepubliceerde Amerikaanse veiligheidsstrategie wordt hard uitgehaald naar Europa. Volgens het document zou Europa zijn beschaving op het spel zetten door immigratie en het verdwijnen van nationale identiteiten.
De strategie spreekt opvallend positief over nationalistische en patriottische partijen in Europa. Deze partijen worden geprezen omdat zij volgens de Amerikanen het eigen karakter en de geschiedenis van hun landen willen beschermen. Tegelijkertijd steunt het document hun streven om de Europese Unie van binnenuit te verzwakken en uiteindelijk af te breken.
Populisten als doorgeefluik
Neem de PVV van Wilders en Forum voor Democratie, die Brussel al jaren afschilderen als een kwaadaardig complot van “elites”. Hun Europese vriendenclubje is minstens zo bont. De AfD in Duitsland, de regeringspartij in Hongarije onder Orbán, en verwante bewegingen in Polen en Slowakije. Allemaal roepen ze hetzelfde: nationale soevereiniteit terug, minder Europa, meer “eigen volk”. Wat ze er zelden bij zeggen, is dat die soevereiniteit in de praktijk vooral terechtkomt bij sterke leiders, partijbonzen en bevriende oligarchen.
Patriottisme of uitverkoop
Het wrange is dat juist deze partijen zich graag presenteren als patriotten, terwijl ze zonder gêne applaudisseren voor plannen die Europa strategisch ontmantelen in het belang van Washington en Moskou. Anti-EU, maar opvallend stil over buitenlandse inmenging. Dat heet geen onafhankelijkheid, dat heet uitverkoop.
Een zeldzaam helder geluid
Tegenover dit politieke vandalisme klonk er wél een helder geluid uit Berlijn. De Duitse bondskanselier Merz reageerde ongewoon scherp op de Amerikaanse veiligheidsstrategie: "De decennialange samenwerking met de VS zijn voor ons in Europa en ook in Duitsland grotendeels voorbij. Het bestaat niet langer zoals wij het hebben gekend. Nostalgie helpt ons hier niet. Die nostalgie zou ik ook graag koesteren, maar dat heeft geen zin. De Amerikanen zijn nu helemaal gefocust op hun eigenbelang. De enig mogelijke reactie daarop is, dat ook wij ons eigenbelang voorop gaan stellen"
Geen slogans maar realiteit
De ironie wil dat de Europese Unie juist nu, met alle interne ruzies en bureaucratische ergernissen, harder nodig is dan ooit. Niet perfect, wel onmisbaar. De alternatieven die populisten aandragen zijn namelijk geen oplossingen, maar slogans. En slogans beschermen geen grenzen, geen banen en geen democratie.
De kunst van het meebuigen NAVO-realisme of politieke slijtage Voorzichtigheid als zwakte Het verkeerde signaal De prijs van zwijgen Wie het afschaffen van de EU bepleit, pleit in feite voor een Europa dat terugvalt naar de zijlijn van de wereldpolitiek. Een continent dat elkaar wantrouwt, elkaar beconcurreert en uiteindelijk door anderen wordt uitgespeeld. Dat is geen toekomstvisie, dat is nostalgie met gevaarlijke bijwerkingen. Cynisch genoeg is het precies dát Europa waar de Heritage Foundation en Trump op hopen. En precies dát Europa waar Europese populisten, bewust of niet, aan meewerken. Dat is geen patriottisme. Dat is politieke kortzichtigheid verpakt als stoere taal.
Wat het geheel nog pijnlijker maakt, is de bijna olympische draaikonterij van Europese leiders zodra Donald Trump weer in beeld komt. Stoere taal richting de eigen achterban, maar zodra er een uitnodiging uit Washington op tafel ligt, verdwijnt de ruggengraat sneller dan sneeuw in de zon. Principes blijken flexibel, vooral als ze de Atlantische Oceaan moeten oversteken.
Het dieptepunt is misschien wel de houding van NAVO-baas Mark Rutte. Jarenlang werd Trump in Europa neergezet als een gevaar voor de democratie, een man die de NAVO “achterhaald” noemde en openlijk flirtte met autoritaire leiders. Maar nu is de toon plots veranderd. Rutte prijst Trumps “duidelijkheid”, benadrukt hoe belangrijk Amerikaanse betrokkenheid is en slikt eerdere kritiek in alsof die nooit is uitgesproken of dat hij "er geen actieve herinnering aan heeft". Realpolitik, heet dat dan. In gewoon Nederlands: meebuigen om niet te breken.
Die houding straalt af op andere Europese leiders. Waar men eerder waarschuwde voor Trumpisme en Amerikaanse inmenging, overheerst nu voorzichtigheid, diplomatiek gemompel en het vermijden van scherpe woorden. Niemand wil Trump voor het hoofd stoten. Behalve dan de hierboven aangehaalde Duitse bondskanselier die op 23 december openlijk een weerwoord richting de VS had.
Het signaal is funest. Naar buiten toe oogt Europa verdeeld, onzeker en vooral: bang. Bang om zijn grootste bondgenoot tegen te spreken, zelfs wanneer die bondgenoot plannen omarmt die Europa verzwakken. Dat voedt precies het narratief van populisten: zie je wel, zeggen ze dan, Brussel en de hoofdsteden durven niks, volgen alleen maar.
Wie geloofwaardig wil opkomen voor Europese samenwerking en democratische waarden, kan zich deze politieke acrobatiek eigenlijk niet permitteren. Kritiek inslikken omwille van “goede relaties” is begrijpelijk, maar niet zonder prijs. Die prijs is moreel gezag. En dat is iets wat Europa, met Trump, populisten en geopolitieke spanningen in de nek, juist hard nodig heeft.
- Laatste update op .