Mijnwater én bodem stijgen in Stein

Mijnwater én bodem stijgen in Stein

11.10.2019

Onderzoek naar gevolgen van de voormalige steenkolenwinning in Zuid-Limburg.

De voormalige steenkolenwinning in Zuid-Limburg levert volgens een omvangrijk onderzoek uit 2016 geen directe veiligheidsrisico’s op voor inwoners. Wel blijven overheden de komende jaren alert op mogelijke nawerkingen van de mijnbouw, zoals bodembewegingen, veranderingen in het grondwater en de gevolgen van stijgend mijnwater. Dat blijkt uit een onderzoek dat in opdracht van het ministerie van Economische Zaken werd uitgevoerd.

Staatsmijn Maurits

Voor Stein en Elsloo is vooral de voormalige Staatsmijn Maurits van belang. Uit metingen blijkt dat in het gebied boven de oude Maurits-mijn sinds het sluiten van de mijnen sprake is van een geleidelijke bodemstijging. Die stijging hangt samen met het langzaam vollopen van de oude mijngangen met water nadat de pompen in de jaren negentig werden stilgezet. Het onderzoek bevat afzonderlijke analyses van het zogenaamde Maurits-bekken en noemt de Maurits-mijn als een van de belangrijkste onderzoeksgebieden binnen de voormalige Limburgse mijnstreek.

Volgens de onderzoekers heeft tot 2016 ongeveer 90 procent van de verwachte stijging van het mijnwater plaatsgevonden. De daarmee samenhangende bodemstijging verloopt grotendeels gelijkmatig. Daardoor worden op de meeste plaatsen geen problemen voor woningen, wegen of andere infrastructuur verwacht.

Stein behoort tot betrokken gemeenten

De gemeente Stein behoort tot de twaalf Limburgse gemeenten die samen met het Rijk en de provincie betrokken zijn bij de aanpak van mogelijke na-ijlende effecten van de steenkolenwinning. Naast Stein nemen onder meer Sittard-Geleen, Beek, Heerlen, Brunssum en Kerkrade deel aan het programma.

Voor Stein is vooral van belang dat het onderzoek geen aanwijzingen heeft gevonden voor acute veiligheidsproblemen als gevolg van de voormalige mijnbouw. Wel worden bodemstijgingen, grondwaterstanden en andere mogelijke effecten blijvend gevolgd. Hiervoor worden bestaande meetpunten uitgebreid en nieuwe meetputten aangelegd.

Wat betekent dit voor Elsloo?

Hoewel Elsloo niet afzonderlijk wordt genoemd in de samenvatting van het onderzoek, ligt het dorp binnen het invloedsgebied van de voormalige Staatsmijn Maurits. Daardoor maken ook delen van Elsloo deel uit van het gebied waar bodembewegingen en grondwaterontwikkelingen worden gevolgd. De onderzoekers constateren dat de bodem in het voormalige mijngebied nog steeds langzaam stijgt, maar dat de bewegingen over het algemeen geleidelijk verlopen en geen directe bedreiging vormen voor gebouwen.

Wel blijft monitoring noodzakelijk. Juist in gebieden waar verschillen in bodemstijging kunnen optreden, willen overheden vroegtijdig kunnen ingrijpen als zich onverwachte ontwikkelingen voordoen. Daarom worden metingen met satellieten, peilbuizen en andere technieken voortgezet.

Expertisecentrum en blijvend toezicht

Een belangrijke uitkomst van het onderzoek is de oprichting van een regionaal expertisecentrum. Dit centrum moet kennis over de voormalige mijnbouw verzamelen, beheren en beschikbaar maken voor overheden en inwoners. Daarnaast blijft een calamiteitenfonds bestaan voor bijzondere situaties waarbij de veiligheid van woningen mogelijk in het geding komt.

Conclusie

Voor inwoners van Stein en Elsloo is de belangrijkste conclusie dat de voormalige Staatsmijn Maurits nog steeds invloed heeft op de ondergrond, maar dat het onderzoek geen directe veiligheidsrisico’s heeft vastgesteld. De bodem stijgt op sommige plaatsen nog langzaam door het stijgende mijnwater, maar volgens de onderzoekers verloopt dit grotendeels gelijkmatig. Overheden blijven de situatie nauwlettend volgen om eventuele problemen tijdig te signaleren en aan te pakken.

+ Ondergrondkaarten en toelichting BRO-loket ⇢

+ Historisch Centrum Limburg, grondplannen Staatsmijn  Maurits ⇢

+ Alles over de mijnen op gluckauf.nl ⇢

Mijnwater én bodem stijgen in Stein

11.10.2019

Op het Heidekamppark in Stein is enkele jaren geleden in opdracht van de provincie Limburg een ongeveer 420 meter diepe waarnemingsput geboord. Met deze put wil de provincie Limburg het stijgende mijnwater in Stein in de gaten houden.

Geschiedenis
Diep onder de grond in Stein werd decennia lang steenkool gewonnen door de mijn Maurits. In de jaren zestig werd duidelijk dat de steenkoolwinning niet meer rendeerde. In 1965 kondigde de toenmalige minister Den Uyl in de Schouwburg van Heerlen daarom de sluiting van de mijnen aan. Het duurde uiteindelijk tot 1974 voordat alle mijnen gesloten waren.

Om te kunnen mijnen moest grondwater tot op grote diepte worden weggepompt. Na de sluiting van de mijnen werd hiermee gestopt. Het gevolg is dat steenkoollagen met al zijn schachten, gangen en pijlers zich weer vullen met water. Dit gaat heel langzaam. Naar verwachting gaat de stijging van het mijnwater nog enkele decennia door.

Stijging mijnwater
In de afgelopen jaren is er uitgebreid onderzoek gedaan naar de effecten van de stijging van het mijnwater, zoals bodemstijging of aantasting van de kwaliteit van het ondiepere grondwater. Hoewel de risico’s op schade klein zijn, hebben het Rijk, de provincie en de gemeenten besloten om de stijging van het mijnwater goed in de gaten te houden.

Overigens, niet zo heel bekend is dat de bodem in het voormalige mijngebied langzaam stijgt. Daar waar de rest van Nederland last heeft van bodemdaling, ‘heel Holland zakt’ zou je met een knipoog kunnen zeggen, is de bodem in de mijnstreek omhooggekomen. In Stein al meer dan 30 cm. We verwachten dat hier de komende decennia nog meer dan een decimeter bij zal komen.

Gebruik vervuild grondwater mogelijk toch risico voor volksgezondheid

Provincie Limburg houdt als bevoegd gezag toezicht op de historische verontreiniging veroorzaakt door DSM. Daarom heeft de provincie DSM verzocht haar saneringsplan van 2000 te actualiseren naar de huidige tijd en inzichten. Dit nieuwe geactualiseerde saneringsplan ‘Duurzaam Bodembeheer Chemelot’ is nu door Gedeputeerde Staten van de provincie positief beoordeeld als een toekomstbestendige saneringsaanpak. Tevens is op basis van onderzoek geconcludeerd dat er op dit moment in de omgeving van Chemelot geen sprake is van gevolgen voor de volksgezondheid.
Tevens is op basis van onderzoek geconcludeerd dat er op dit moment in de omgeving van Chemelot geen sprake is van gevolgen voor de volksgezondheid... Lees verder op de website van de provincie.

De provincie Limburg adviseert een deel van de inwoners van de gemeenten Stein en Sittard-Geleen om geen grondwater te gebruiken. Dit vanwege bodemverontreiniging op industrieterrein Chemelot in het verre verleden. Daarmee blijft het advies van de provincie van kracht dat sinds 1999 geldt. (Bron: 1Limburg 30.03.2022)

De stelling ‘geen gevaar voor de volksgezondheid’ geldt alleen als het grondwater niet wordt opgepompt, zeggen milieugezondheidsdeskundigen bij de GGD Zuid Limburg. Inmiddels is gebleken dat een aantal inwoners van de twee gemeenten wél het vervuilde grondwater oppompt en gebruikt. Om de gevolgen van het watergebruik precies te kunnen duiden, heeft de GGD inmiddels het RIVM ingeschakeld. Het instituut is momenteel nog bezig om de risico’s in kaart te brengen.

+ Lees verder in De Limburger van 14 april 2022 ⇢

+ Onderzoeksresultaten en Maatregelen Steenkoolwinning in Limburg uit 2016 ⇢

Voor inwoners van de gemeenten Stein en Sittard-Geleen, woonachtig in het geel gekleurde gebied in het artikel van De Limburger, blijft het al bestaande advies gelden dat het gebruik van grondwater benedenstrooms van het bedrijfsterrein tot aan de Maas voor drinkwater, beregening, irrigatie en veedrenking wordt ontraden. Afbeelding: De Limburger (embedded)